GAĞAND ORUCU
Eski yılın sonu yeni yılın başı olarak tutulan gağand orucu hızır orucu gibi çok eski bir oruçtur. Bir çok manalarla tutulan bu oruç aynı zamanda kurtuluş orucu olarakta bilinir. Özellikle doğu anadoluda aleviler tarafından tutulan bu oruç aynı zamanda yarisaniler (enel hakkçılar) tarafından ve ézidiler arasında da tutulur. Gağand orucu gece ve gunduzun eşit olduğu 21 aralık günü başlar ve 31 aralığa kadar olan süre içinde 3 gun tutulur. Genelde salı-çarşamba-perşembe gunleri tutulur. Üçüncü gün perşembeye getirilmeye çalışılır. Perşembe akşamı cemler yapılarak oruç tamamlanır. 21 aralığın özelliği gece ve gündüz eşitlenirken, 21 aralıktan sonra geceler kısalır gündüzlerin uzaması.
Önceleri Gağan orucu da Hızır orucu gibi aşiretler sırayla tutarmış ve dört hafta da tüm aşiretler üç günlük orucunu bitirirmiş. Bunun için aralık ayına Gağan ayı da denir. Ancak inancın zayıflamasıyla birlikte bu oruçta Xızır orucu gibi tek haftaya indirilmiş. Gağan biten yılı uğurlama, gelecek yılı karşılama niteliği taşır. Gağan orucunda iftar yemeklerinde her hangi bir sınırlama yoktur. Orucun açılması için el-yüz yıkanırken yapılır.
Aynı zamanda kurtuluş orucu olarakta bilinir. Baba İshakın mağarada düşmanlardan kurtuluşu sebebiylede tutan kişilerde vardır. Bu Baba İshaka olan hürmete sayılır.
Aynı zamanda gağand orucu dersim (tunceli) bölgesinde kızıl baba ile beyaz babanın buluşması olarakta bilinir. kızıl baba munzur babaya (şarke şiwan ocağına) beyaz baba hızıra bağlanır. Özellikle doğu anadoluda ölen kişilerin ayak baş parmaklardan bağlanır. Ölen kişinin başparmakları beyaz ve kırmızı iplerle bağlanır. Adak yerlerinde genelde beyaz ve kırmızı iplerle dilekler dilenir (cogi baba türbesine gidenler bunu çok rahatlıkla görür).
Gağand orucu aynı zamanda hz. İsa'nın kurtuluş günü olarakta bilinir. Nuru rahmanın nuru rahimle buluştuğu gün sayılır. Batından zahire sıır hakikatin açıklandığı zaman kabul edilir. Bu sırrı hüdayinin Ali'ye tecellisi sebebiyle ve ordan Mehdi Sahibi Zamana geçen velayet sebebiyle tutulur.
__________________
Gönül Çalamazsan Aşkın Sazını
Ne Perdeye Dokun Ne Teli İncit
Eğer Çekemezsen Gülün Nazını
Ne Dikene Dokun Ne Gülü İncit
Dinle ki Bülbülü Gelesin Coşa
Karganın Namesi Gider Mi Hoşa
Meyvesiz Ağacı Sallama Boşa
Ne Yaprağını Dök Ne Dalı İncit
|